Mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau (CLB LTH TGN), một sáng kiến cộng đồng đặc sắc và đã được khẳng định qua thực tiễn tại Việt Nam, vừa chính thức được giới thiệu và đề xuất thí điểm tại bang Maine – tiểu bang có độ tuổi trung vị cao nhất nước Mỹ.
Trong bài xã luận xuất bản trên nhật báo Bangor Daily News (Hoa Kỳ), các chuyên gia chính sách lão khoa Mỹ đã chỉ ra rằng: Cách tiếp cận dựa vào cộng đồng và gắn kết đa thế hệ của Việt Nam chính là câu trả lời thiết thực cho cuộc khủng hoảng già hóa tại các vùng nông thôn của Mỹ, nơi các mô hình viện dưỡng lão hay dịch vụ y tế tập trung truyền thống đang dần bộc lộ nhiều điểm nghẽn.
Bài toán già hóa tại nông thôn và sự tương đồng xuyên biên giới
Maine hiện là tiểu bang có tỷ lệ dân số cao tuổi lớn hàng đầu nước Mỹ. Tại đây, phần lớn người cao tuổi đều mong muốn được “già hóa tại chỗ” (aging in place) – tiếp tục sinh sống an yên tại ngôi nhà và cộng đồng quen thuộc của mình. Tuy nhiên, mật độ dân cư thưa thớt ở vùng nông thôn, tình trạng thiếu hụt trầm trọng nhân lực chăm sóc chính thức, chi phí dịch vụ leo thang cùng sự cô lập xã hội đang trở thành rào cản lớn đối với hệ thống an sinh địa phương.
Trước thực trạng đó, các nhà nghiên cứu chính sách tại Mỹ nhận thấy các giải pháp kỹ thuật đắt đỏ không thể thay thế được mạng lưới hỗ trợ tự nhiên từ cơ sở. Họ đã tìm thấy ở mô hình CLB LTH TGN của Việt Nam một giải pháp toàn diện và giàu tính khả thi: đánh thức tinh thần tương trợ láng giềng sẵn có, kết hợp hài hòa giữa việc tự quản lý sức khỏe, hỗ trợ chăm sóc tại nhà và tạo lập không gian gắn kết để người cao tuổi không bị bỏ lại phía sau.
Sức mạnh nội sinh từ mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau
Khác biệt cốt lõi của mô hình CLB LTH TGN tại Việt Nam nằm ở việc không tiếp cận người cao tuổi như những “đối tượng nhận hỗ trợ thụ động”, mà định vị họ là những chủ thể tích cực, chủ động giải quyết các vấn đề của bản thân và cộng đồng. Phân tích trên tờ Bangor Daily News nhấn mạnh rằng triết lý này có thể chuyển giao và thích ứng tự nhiên với văn hóa nông thôn tại Mỹ.
Trước hết, mô hình đánh thức truyền thống tương thân tương ái tại cơ sở để hình thành mạng lưới tình nguyện viên chăm sóc bán chính thức tại nhà, hỗ trợ kịp thời cho người đau yếu và giảm bớt gánh nặng tài chính từ các cơ sở chăm sóc tập trung. Cùng với đó, cách tiếp cận liên thế hệ với khoảng 30% thành viên trẻ tuổi tham gia sinh hoạt không chỉ bổ sung nguồn lực hỗ trợ mà còn tạo nhịp cầu giao lưu văn hóa, xóa bỏ định kiến tuổi tác và vun đắp khối đoàn kết cộng đồng. Đặc biệt, việc tích hợp đồng bộ các mảng chăm sóc sức khỏe, hoạt động thể chất, nâng cao đời sống tinh thần và quản lý quỹ tăng thu nhập quay vòng đã tạo điều kiện để người cao tuổi duy trì năng lực tự chủ, sống độc lập và giữ trọn phẩm giá cá nhân.
Điểm tựa hiện thực hóa thông điệp của Ngày Quốc tế Người cao tuổi 2026: “Tái định hình hệ thống cho cuộc sống dài lâu”
Sự quan tâm của giới chuyên gia Hoa Kỳ đối với mô hình ISHC diễn ra đúng vào thời điểm cộng đồng quốc tế hướng về Ngày Quốc tế Người Cao tuổi (UN IDOP 2026) với chủ đề: “The Age of Longevity: Rethinking Systems for Longer Lives” (Kỷ nguyên Trường thọ: Thiết kế lại hệ thống cho cuộc sống dài lâu).
Trong bài viết phân tích về Góc nhìn từ VIOBA về thông điệp Ngày Quốc tế Người Cao tuổi 2026, VIOBA từng nhấn mạnh rằng thách thức lớn nhất của kỷ nguyên trường thọ là hầu hết hệ thống an sinh, y tế và lao động hiện nay vẫn vận hành theo chuẩn mực tuổi thọ ngắn của thế kỷ trước. Để nắm bắt “cổ tức trường thọ” (longevity dividend) và thu hẹp khoảng cách giữa số năm sống với số năm sống khỏe mạnh, toàn xã hội bắt buộc phải tái cấu trúc hệ thống theo hướng phi tập trung, linh hoạt và lấy cộng đồng làm hạt nhân.
Về mặt chăm sóc, mô hình dịch chuyển trọng tâm từ các can thiệp y tế tập trung tốn kém sang việc xây dựng mạng lưới an sinh tại chỗ, trao quyền cho cộng đồng tự quản lý các vấn đề sức khỏe mạn tính và tương trợ lẫn nhau thường nhật. Về mặt xã hội, mô hình tái thiết lập mối quan hệ giữa các thế hệ: thay vì tạo ra sự cạnh tranh nguồn lực, người cao tuổi và người trẻ cùng chia sẻ không gian sinh hoạt, biến quá trình già hóa trở thành động lực củng cố tính gắn kết địa phương.
Đáng chú ý, đây còn là minh chứng rõ nét cho dòng chảy chuyển dịch tri thức “Nam – Bắc” (South-to-North learning). Vượt ra khỏi khuôn mẫu tiếp nhận thụ động các can thiệp từ phương Tây, sáng kiến đúc kết từ thực tiễn cộng đồng tại Việt Nam nay đã chứng minh tính phổ quát, truyền cảm hứng cho các quốc gia phát triển trên hành trình tìm kiếm giải pháp an sinh bền vững cho kỷ nguyên trường thọ.
Bài bình luận được đồng chấp bút bởi Bà Joy Barresi Saucier (Nghiên cứu viên Chương trình Học bổng Chính sách Sức khỏe và Già hóa Hoa Kỳ – HAPF, Giám đốc điều hành Cơ quan về Già hóa vùng Aroostook) và Ông Noël Bonam (Giám đốc Hiệp hội Người hưu trí Hoa Kỳ tại bang Maine – AARP Maine). Trong bài viết, các tác giả đã trân trọng ghi nhận và tri ân sự đóng góp chuyên môn quý báu từ bà Trần Bích Thủy (Giám đốc Quốc gia HelpAge International tại Việt Nam, Giám đốc DNXH VIOBA) và bà Chu Việt Nga (Trưởng phòng Tư vấn DNXH VIOBA), cùng các chuyên gia lão khoa tại Đại học Maine và AARP Toàn cầu.
